Thủ công và bộ sưu tập

Sơn mài: nghệ thuật sơn mài Việt Nam

Sơn mài bắt đầu từ nhựa cây sơn ta và mất nhiều tháng phủ, mài, đánh bóng. Lịch sử từ Trường Mỹ thuật Đông Dương, và những nơi xem sơn mài hôm nay.

Embellished Triangle Bikini in black and gold

Sơn mài bắt đầu từ nhựa cây. Nhựa lấy từ cây sơn ta, Toxicodendron succedaneum, trồng nhiều nhất ở vùng trung du Phú Thọ, bằng cách khía vào thân cây.

Một tấm vóc được làm thế nào

Cốt là một tấm gỗ bọc vải thấm sơn. Sau đó là từng lớp sơn, đất và mùn cưa, mỗi lớp phơi khô rồi mài phẳng, thường đến hàng chục lớp trước khi bắt đầu vẽ. Vỏ trứng, xà cừ, vàng và bạc lá được gắn vào giữa các lớp, và màu thường nằm chìm dưới những lớp sơn sau. Mài là mài xuống: bức tranh hiện ra khi bề mặt được mài trở lại những gì nằm bên dưới. Một bức tranh có thể mất nhiều tháng.

Sơn cần độ ẩm khoảng tám mươi phần trăm để khô, nên mùa đông hanh khô ở miền Bắc làm việc chậm lại, và có hoạ sĩ dựng phòng ủ ẩm riêng để làm tiếp.

Từ nghề thủ công thành hội hoạ

Năm 1925, Trường Mỹ thuật Đông Dương mở ở Hà Nội. Hai năm sau, hoạ sĩ Joseph Inguimberty mời nghệ nhân sơn Đinh Văn Thành về dạy, và đến năm 1938 sơn mài trở thành môn học của mọi sinh viên hội hoạ và điêu khắc. Nguyễn Gia Trí, học trò của Inguimberty, thường được gọi là cha đẻ của tranh sơn mài Việt Nam. Sau ông là Nguyễn Sáng, Nguyễn Tư Nghiêm, Trần Văn Cẩn và Phạm Hậu.

Nguyễn Gia Trí làm bức Vườn xuân Trung Nam Bắc từ năm 1969 đến năm 1989. TP. Hồ Chí Minh mua bức tranh cho Bảo tàng Mỹ thuật thành phố năm 1990, và năm 2013 tác phẩm được công nhận là Bảo vật quốc gia.

Xem sơn mài ở đâu

Ở Hà Nội, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, số 66 Nguyễn Thái Học, tròn sáu mươi năm trong năm nay. Ở TP. Hồ Chí Minh, Bảo tàng Mỹ thuật số 97A Phó Đức Chính, nơi còn lưu giữ bức sơn mài Thanh niên Thành đồng của Nguyễn Sáng. Hạ Thái, ngôi làng cách Hà Nội khoảng hai mươi cây số về phía nam, làm sơn mài hơn hai trăm năm, và nhiều xưởng ở đây mời khách cùng làm thử.

Sơn mài hôm nay

Năm 2026, Việt Nam lần đầu tham dự Venice Biennale, với một gian trưng bày dành trọn cho sơn mài. Vietnam: Art in a Global Flow, do Đỗ Tường Linh giám tuyển tại Ca' Faccanon từ ngày 9 tháng 5 đến 22 tháng 11, quy tụ mười nghệ sĩ, trong đó có Thành Chương, Trịnh Tuân và Công Kim Hoa.

Những bộ bikini One of One · The Gold Edit · The Handcrafted Edit