Thủ công và bộ sưu tập

Thêu tay: những làng thêu của Việt Nam

Những ngôi làng phía sau nghề thêu tay Việt Nam: Quất Động và ông tổ Lê Công Hành, đình Tú Thị ở Hà Nội, Văn Lâm ở Ninh Bình, và tranh thêu ở Đà Lạt, Huế.

Embroidered Flower One-Piece in blush pink, from Jardin Marin

Nghề thêu tay Việt Nam có ông tổ. Theo truyền thuyết, Lê Công Hành, vị quan thế kỷ mười bảy, tên thật là Trần Quốc Khái, người làng Quất Động, học nghề thêu trong một chuyến đi sứ nhà Minh rồi về dạy lại cho dân làng. Quất Động, cách trung tâm Hà Nội khoảng hai mươi lăm cây số về phía nam, đến nay vẫn được gọi là đất tổ của nghề thêu, và làng giỗ tổ vào ngày mười hai tháng sáu âm lịch.

Quất Động và Hà Nội

Làng thêu theo lối độn nổi, đệm cho bông hoa hay con rồng có khối, và thêu kim tuyến bằng chỉ ánh kim. Mỗi mũi thêu có tên riêng: nối đầu, đâm xô, thụt lùi, và khốn vảy cho vảy rồng, vảy cá. Một tác phẩm mất từ vài ngày đến vài tháng.

Năm 1891, những thợ thêu Quất Động định cư ở Hà Nội dựng đình Tú Thị, số 2A ngõ Yên Thái trong phố cổ, thờ Lê Công Hành. Gian trước của đình từng là nơi bày và bán đồ thêu, và đình là di tích quốc gia từ năm 2012.

Ở làng Đông Cứu gần đó, nơi thợ thêu từng được triệu vào Huế may thêu y phục triều đình, nghệ nhân Vũ Văn Giỏi đã phục dựng ba mươi bộ long bào từ năm 1993.

Văn Lâm

Gần Tam Cốc, Ninh Bình, làng Văn Lâm thêu theo những lối riêng: thêu trong tối ngoài sáng, thêu chính diện, thêu xiên. Nghề thêu ren Văn Lâm được công nhận là di sản văn hoá phi vật thể quốc gia năm 2024. Một tác phẩm có thể mất từ vài ngày đến gần một năm. Nghệ nhân Chu Văn Động, đời thứ mười của gia đình theo nghề, mở cửa nhà đón khách.

Tranh thêu

Ở Đà Lạt, nghệ nhân Hoàng Lệ Xuân, người được truyền nghề thêu trong gia đình ở Huế, cùng chồng là hoạ sĩ Võ Văn Quân sáng lập XQ, đưa thêu và hội hoạ vào chung một bức tranh thêu: phong cảnh, chân dung, và những bức thêu xem được cả hai mặt. Ở Huế, bảo tàng XQ số 1 Phạm Hồng Thái mở cửa năm 2017 với gần bốn trăm tác phẩm.

Cũng ở Đà Lạt, xưởng thêu của nghệ nhân Nguyễn Thị Hữu Hạnh, hợp tác xã từ năm 1990, làm tranh thêu hai mặt, thêu nổi, nhuộm bằng màu tự nhiên.

Mang về nhà

Tân Mỹ, số 61 Hàng Gai, Hà Nội, là nhà thêu của một gia đình từ cuối những năm 1960, với khăn trải giường, khăn bàn thêu tay.

Những đoá hoa của Jardin Marin cũng được vẽ trước, rồi mới thêu: những đoá hoa của Jardin Marin được làm như thế nào.

Jardin Marin · The Handcrafted Edit · Sơn mài: nghệ thuật sơn mài Việt Nam